Treść

Na początku XX w. miejscowe społeczeństwo nie chciało szkół w swoich miejscowościach – uważano bowiem je za zbędne, obawiano się kosztów. Taka sytuacja generowała wysoki poziom analfabetyzmu, z którym władze szkolne krajowe chciały walczyć. Szkoły – o ile istniały w miejscowościach, były najczęściej dwu lub czteroklasowe, z jednym nauczycielem. Obowiązek nauczania spoczywał na organistach, tak więc budynkami szkolnymi były pierwotnie tzw. organistówki. Warunki do nauki były również trudne – stare zniszczone budynki, ubogie wyposażenie sali lekcyjnej (najczęściej jednej lub dwóch). Ponadto w okresie późnowiosennym i wczesnojesiennym młodzież i dzieci nie uczęszczały na lekcje z powodu prac polowych przy sianokosach czy wykopkach. Na taki powód absencji można znaleźć narzekania np. w kronice szkoły w Wilczycach.

Dobra miała to szczęście, iż od dawnych czasów istniała tutaj szkoła powszechna siedmioklasowa. Gdy budynek znajdujący się w plebańskim ogrodzie (dzisiaj część cmentarza parafialnego) zaczął się walić i nie był odpowiedni dla uczniów, postanowiono wybudować nowy budynek. W 1935 r. wybudowano więc w obecnym miejscu Szkoły Muzycznej pierwszą murowaną placówkę (zmiana miejsca była wymuszona sporem z miejscowym proboszczem), którą w latach 50. XX w. zastąpiono kolejnym budynkiem na tym samym miejscu. W związku z reformą oświaty i uruchomieniem od dnia 1 września 1999r. gimnazjów, podjęto decyzję o budowie nowego budynku gimnazjum, na działce nad kościołem  parafialnym, którą ofiarował bez kosztów ks. Władysław Tarasek, miejscowy proboszcz. Początkowo miało się tam mieścić tylko gimnazjum, finalnie przeniesiono etapami do obiektu również szkołę podstawową. Gimnazja zostały zlikwidowane w 2017 r., wobec czego przestał istnieć również Zespół Szkół Ogólnokształcących – przekształcono na powrót w szkołę podstawową. W budynku byłej szkoły podstawowej mieści się obecnie przedszkole i szkoła muzyczna. Szkoła Podstawowa w Dobrej nosi imię Leopolda Węgrzynowicza.

            Szkoła podstawowa w Jurkowie istnieje od 1908 r. Początkowo mieściła się w starym drewnianym budynku, w którym znajdowały się tylko trzy sale lekcyjne. W miarę rozrostu szkoły wynajmowano więc pomieszczenia u okolicznych gospodarzy – Szymona Jani, Józefa Zawady oraz u Jana Mrózka, organizując w nich naukę. Nowy, obecnie stojący, budynek szkoły wybudowano w latach 1970–1971. Późniejsze lata XX w. przyniosły rozbudowę budynku, m.in. o nowe skrzydło. Od 1999 r. szkoła funkcjonuje w ramach Zespołu Placówek Oświatowych, w skład którego wchodzi obecnie także przedszkole oraz Szkoła Filialna w Półrzeczkach. Szkoła w Jurkowie nosi imię Władysława Orkana, placówce w Półrzeczkach patronuje Wincenty Pol.

Jedna ze starszych miejscowości gminnych – Skrzydlna – posiada placówkę oświatową od bardzo dawna. W 1894 r. zapisano w kronice szkoły, iż „uczono czytać z końcem wieku XVIII”. Prawdopodobnie cztery lata później oddano do użytku pierwszy budynek szkolny z prawdziwego zdarzenia. Szkole nadano również wówczas imię Joachima Lelewela. Budynek nie był wystarczający – nadal istniała potrzeba wynajmowania sal u prywatnych właścicieli. W 1969 r. wybudowano więc nową szkołę – tzw. „Tysiąclatkę” – w ramach krajowego programu „1000 szkół na tysiąclecie Państwa Polskiego”. W 1998 r., wobec zbliżających się zmian administracyjnych, szkołę postanowiono włączyć do Zespołu Placówek Oświatowych, razem z przedszkolem i nieistniejącym obecnie gimnazjum. Postanowiono również, iż szkoła będzie nosiła imię Jana Pawła II, które nadano uroczyście w 2000 r.

W 1910 r. Cesarsko-Królewska Rada Szkolna Krajowa we Lwowie postanowiła – mimo oporu społeczeństwa – utworzyć szkołę w Stróży. Początkowo miała być ona ludowa, jednoklasowa. Nie było jednak odpowiedniego budynku, placówkę umieszczono w domu Marianny Smagi. Rok później zakupiono grunt pod budowę szkoły. Inwestycja trafiła jednak na trudny czas I wojny światowej. Pierwszego nauczyciela – Wincentego Chmurę – powołano do wojska, na jego miejsce skierowano do Stróży w 1915 r. Zofię Kominkową. Placówkę szkolną umieszczono w wynajętym budynku dworskim, gdzie pozostaje po dziś dzień. Początkowo nie był on przystosowany do pełnienia funkcji szkolnych, jednakże nie było innego w miejscowości, który mógłby je spełniać. Budynek przechodził więc różne modyfikacje i remonty. Obecnie szkoła nosi imię Stanisława Wyspiańskiego. W 1913 r. w budynku szkolnym funkcjonowała Oficerska Szkoła Strzelecka. Szkolili się w niej, pod dowództwem Józefa Piłsudskiego, przedstawiciele przyszłych kadr wojskowych, głównie oficerowie.

Szkoły istniały również w mniejszych miejscowościach, jak Porąbka, Gruszowiec czy, Wola Skrzydlańska. Dziś już nie funkcjonują jako publiczne placówki, nie wytrzymały sytuacji demograficznej. Zlikwidowano je pod koniec XX i  na początku XXI w. głównie z powodu zbyt małej liczby uczniów. Mniejsze szkoły funkcjonują nadal: w Chyszówkach (im. Batalionów Chłopskich) i w Wilczycach (im. Janusza Korczaka).

W Dobrej od 1961 r. istnieje tzw. szkoła specjalna (początkowo jako Państwowy Zakład Wychowawczy, obecnie jako Specjalny Ośrodek Szkolno-Wychowawczy). Przeznaczona jest dla dzieci niepełnosprawnych umysłowo, prowadzona jest przez Powiat Limanowski.

W latach Polski Ludowej przy większych placówkach (w Dobrej, Jurkowie i Skrzydlnej) funkcjonowały szkoły rolnicze, przysposabiające do zawodu rolnika. Ukończenie szkoły rolniczej było obowiązkiem dla tych mieszkańców, którzy chcieli zostać właścicielami gospodarstw rolnych.

Szkoły podstawowe miały również podpisane umowy z przedsiębiorstwami z większych miast, na podstawie których organizowane były w budynkach w czasie wakacji kolonie dla dzieci. W Dobrej kolonie organizowało Miejskie Przedsiębiorstwo Komunikacji z Jaworzna, w Skrzydlnej przedsiębiorstwo cukiernicze Wawel z Krakowa.  W Jurkowie swoją bazę kolonijną miała Centrala Przemysłu Rybnego z Krakowa, która sponsorowała również niezakończoną do dzisiaj budowę szkoły w Półrzeczkach. Niestety, w związku z reformą gospodarczą pod koniec XX wieku, wymienione wyżej zakłady przerwały współpracę ze szkołami z terenu Gminy Dobra.

Szkolne Koło PCK z Dobrej na uroczystościach w Limanowej. Zdjęcie pochodzi ze zbiorów S. Rząsa.

Budynek Szkoły Podstawowej w Dobrej. Lata 50te. Zdjęcie pochodzi ze zbiorów S. Rząsa.

Uczniowie szkoły średniej w Krakowie. Klasa Wiktora Kubina - ucznia, który dziękuje za finasnowanie jego edukacji.  Rok 1937. Zdjęcie pochodzi ze zbiorów M. Miśkowiec.

Uczniowie szkoły w Dobrej wraz z gronem nauczycielskim. Zdjęcie pochodzi ze zbiorów B. Wątor.

Rewers zdjęcia zamieszczonego po lewej stronie. Podziękowanie ucznia  z Dobrej za finansowanie jego nauki w Krakowie. Rok 1937. Zdjęcie pochodzi ze zbiorów M. Miśkowiec.

Stara szkoła w Jurkowie. Lata 60te. Zdjęcie pochodzi ze zbiorów Cz. Krzysztofiak.

Dobudowa przewiązki na salę gimnastyczną przy szkole w Jurkowie. Rok 1989. Zdjęcie pochodzi ze zbiorów B. Gawlik.

Szkoła w Jurkowie. Zdjęcie od północnej strony. Rok 1989. Zdjęcie pochodzi ze zbiorów B. Gawlik.

Uczniowie podczas lekcji historii. Zdjęcie pochodzi ze zbiorów E. Jarosz.

Budowa gimnazjum na działce od Parafii Dobra - obecnej szkoły  podstawowej i darczyńca działki pod jego budowę ks. Władysław Tarasek.  Zdjęcie pochodzi ze zbiorów UG Dobra.

Kącik Koła Młodzieży PCK przy Szkole Podstawowej w Dobrej.  Rok 1954. Zdjęcie pochodzi ze zbiorów S. Rząsa.

Uczniowie podczas lekcji. Zdjęcie pochodzi ze zbiorów E. Bierówka.

Nauka w szkole zawodowej w Dobrej. Lata 50te. Zdjęcie pochodzi ze zbiorów B. Wątor.

Stara szkoła w Skrzydlnej użytkowana do końca lat 60tych. Zdjęcie pochodzi ze zbiorów Stowarzyszenia Miłośników Historii Tradycji i Kultury Ziemi Skrzydlańskiej.

Ślubowanie klas pierwszych. Lata 80te. Zdjęcie pochodzi ze zbiorów B. Gawlik.

Szkoła Podstawowa w Skrzydlnej użytkowana od roku 1969. Zdjęcie pochodzi ze zbiorów Stowarzyszenia Miłośników Historii Tradycji i Kultury Ziemi Skrzydlańskiej.

Uczniowie klas młodszych Szkoły Podstawowej w Dobrej.

Szkoła na Gruszowcu. Rok 1974. Zdjęcie pochodzi ze zbiorów A. Żołądek.

Stara Szkoła Podstawowa w Chyszówkach. Na jej miejscu znajduje się obecny budynek. Rok 1973. Zdjęcie pochodzi ze zbiorów S. Rosiek.

Szkoła na Gruszowcu. Rok 1969. Zdjęcie pochodzi ze zbiorów A. Żołądek.

Uczniowie Szkoły Podstawowej w Chyszówkach. Zdjęcie pochodzi ze zbiorów P. Zawada i W. Podgórni.

Kadra nauczycielska z Jurkowa  z uczniami. Lata 1965-66.  Zdjęcie pochodzi ze zbiorów M. Podgórni.

Dożywianie dzieci w Dobrej. Rok 1945. Zdjęcie pochodzi ze zbiorów A. Augustyn.

Grupa szkolna przed wejściem do Szkoły Pdstawowej w Dobrej. Zdjęcie pochodzi ze zbiorów A. Augustyn.

Przedszkole w Parku w Dobrej w latach 60tych. Zdjęcie pochodzi ze zbiorów B.Wątor.