BUDYNKI I BUDOWLE

Treść

Budynki i budowle odzwierciedlają stylistykę danego terenu. W okolicach Dobrej przez większą część XX w. dominowała niska zabudowa. „Wywyższały się” jedynie budynki bogatsze, jak dwory i plebanie. W Skrzydlnej przykładowo górował dwór kamienny z XVI w. Budynki z biegiem czasu zmieniały swój wygląd oraz przeznaczenie.

W 1938 r. uczestniczki obozu krajoznawczego, który pod czujnym okiem Leopolda Węgrzynowicza odbywał się w Dobrej, tak opisywały typowe dla tych terenów budownictwo: Domy w Dobrej buduje się z drzewa świerkowego lub sosnowego, rzadziej z jodłowego, którego używa się raczej na spodki (…). Dom zawiązuje się na klockach, a potem na miejsce klocków układa się z kamieni „pecki”. Pod przyciesie w ścianie szczytowej podkłada się podwaliny albo mur z cegieł. (…) Najstarsze domy kryte są dachem czterospadowym, nowsze dwuspadowym. O tych zaś, jeżeli mają strzechę w szczycie, mówi się, że mają „polski facjat”. (…) Dziś stary sposób budowania spotkać można jedynie w ubogich chatach, rozrzuconych tu i ówdzie po osiedlach, a należących do starych niezamożnych gospodarzy. Młodzi, o ile tylko pozwolą im na to warunki ekonomiczne, starają się za wszelką cenę wystawić nowy dom. Jeżeli nie stać ich na murowany (co dla wielu jest nieziszczalnym marzeniem), stawiają drewniany, ale obszerniejszy, wykończony w sposób nowoczesny, by w lecie można było odnająć część domu letnikom i tym sposobem zarobić trochę grosza. Chociaż słowa te odnoszą się do zabudowy w Dobrej, z powodzeniem można odnieść je do budynków mieszkalnych w pozostałych miejscowościach.

Na początku XX w. w Dobrej i okolicy przeważała zabudowa niska, jedno lub dwuizbowa. Przy domach znajdowały się tzw. obejścia, czyli gospodarstwa. Do dziś można jeszcze odnaleźć na terenie gminy drewniane stodoły, tzw. boiska. I choć nie spełniają już swoich pierwotnych założeń, są wykorzystywane jako budynki gospodarcze. Wiele domów krytych było strzechą czyli słomą z żyta, żętą sierpem i wiązaną w tzw. knoty. Stopniowo słomę wyparły: dachówki, eternit i blacha. Domy początkowo były tzw. kurnymi chatami – nie posiadały komina. W każdym domu znaleźć można było piec kaflowy, służący nie tylko do ogrzania, ale również jako kuchnia do gotowania i do grzania wody. Jak zapisały uczestniczki obozu w 1938 r., piece kurne należą obecnie już w Dobrej do rzadkości, bowiem powszechne są piece z kominami. Widać więc było zachodzące już wówczas zmiany w budownictwie.

Stopniowo budynki drewniane zaczęły być zastępowane murowanymi. Takie były przede wszystkim nowe, stawiane jako przyszłe budynki użyteczności publicznej – szkoły, ośrodki zdrowia, sklepy, restauracje, kościoły, kaplice i itp. Z biegiem wieku powstawały również murowane budynki mieszkalne. Zabudowa, zwłaszcza z okresu PRL, stała się wyższa – nowe domy budowano z piętrami. Miało to zastosowanie, gdy w jednym budynku mieszkały dwa lub nawet trzy pokolenia. Obecnie zabudowa znów jest niska, po części wymusiły ją zmiany demograficzne i przemiany architektoniczne.

Rynek w Dobrej - planty i dom Kalców. Zdjęcie pochodzi ze zbiorów B. Wątor.

Stara zabudowa po wojnie. Zdjęcie pochodzi ze zbiorów Z. Baran.

Dom w Dobrej os. Rola. 1967r. Zdjęcie pochodzi ze zbiorów Cz. Krzysztofiak.

Dom w Dobrej os. Kiwaje. 1967r. Zdjęcie pochodzi ze zbiorów Cz. Krzysztofiak.

Piec kuchenny z piekarnikiem. Zdjęcie pochodzi ze zbiorów Cz. Krzysztofiak.

Budynek Kółka Rolniczego i siedziba Urzędu w Dobrej. Lata przedwojenne. Zdjęcie pochodzi ze zbiorów S. Rząsa.

Poczta w Dobrej. Rok 1929. Zdjęcie pochodzi ze zbiorów S. Rząsa.

Wiejski Dom Towarowy w Dobrej. Rok 1961. Zdjęcie pochodzi ze zbiorów GS SCH Dobra.

Od lewej sklep u Drożdża, z prawej poczta. Zdjęcie pochodzi ze zbiorów Cz. Krzysztofiak

Budynek Spółdzielni Rolniczo-Handlowej Zgoda w czasie okupacji. W dole targ w Dobrej. Widokówka pochodzi ze zbiorów S. Rząsa.

Na dolnej części znajduje się sklep spółdzielni spożywców oraz budynek Urzędu Gminnego. Widokówka pochodzi ze zbiorów S. Rząsa.

Widokówka z Dobrej - Centrum Dobrej - lata okupacji. Widokówka pochodzi ze zbiorów S. Rząsa.

Budynek piekarni w Dobrej. Lata 70te. Zdjęcie pochodzi ze zbiorów GS SCh w Dobrej.

Sklep w Wilczycach. Rok 1968. Zdjęcie pochodzi ze zbiorów GS SCh Dobra.

Sklep w Półrzeczkach. Lata 70te. Zdjęcie pochodzi ze zbiorów GS SCh w Dobrej.

Sklep w Jurkowie. Lata 70te. Zdjęcie pochodzi ze zbiorów GS SCh w Dobrej.

Restauracja Mogielica w Jurkowie. Lata 70te. Zdjęcie pochodzi ze zbiorów GS SCh Dobra.

Droga przed restuaracją Mogielica w Jurkowie po powodzi. Zdjęcie pochodzi ze zbiorów GS SCH Dobra.

Budynek zakładu pracy nakładczej w Jurkowie. Na tym miejscu powstał obecny Ośrodek Zdrowia w Jurkowie. Zdjęcie pochodzi ze zbiorów B. Gawlik.

Teren za restauracją Mogielica w Jurkowie po powodzi. Zdjęcie pochodzi ze zbiorów GS SCH Dobra.

Centrum Dobrej w latach 80tych. Zdjęcie pochodzi ze zbiorów A. Żołądek.

Sklep nr 2 w Dobrej, lata 70te. Zdjęcie pochodzi ze zbiorów GS SCh Dobra.

Budynek GS Dobra. Lata 70te. Zdjęcie pochodzi ze zbiorów B. Wątor.

Budowa obecnego sklepu GS nr 2. Zdjęcie pochodzi ze zbiorów GS SCh Dobra.

Magazyny Kółka Rolniczego w Jurkowie. Na jego miejscu wybudowano nową remizę OSP Jurków. Zdjęcie pochodzi ze zbiorów B. Gawlik.

Boksy na węgiel przy magazynie towarów masowych. Zdjęcie pochodzi ze zbiorów GS SCh w Dobrej.

Budynek skupu zwierząt w Dobrej. Lata 70te. Zdjęcie pochodzi ze zbiorów GS SCh w Dobrej.

Sklep nr 1 GS Dobra pieczywo/nabiał w latach 80tych. Zdjęcie pochodzi ze zbiorów GS SCh Dobra.

Fragment budynku w centrum Dobrej. Siedziba policji - lata 20te. Zdjęcie pochodzi ze zbiorów A. Augustyn.

Powódź w 1934r. Tereny plantów w Dobrej. Zdjęcie pochodzi ze zbiorów S. Rząsa.

Zagroda i studnia z żurawiem w Chyszówkach. Zdjęcie pochodzi ze zbiorów W. Podgórni.

Stara szkoła w Dobrej - obecnie w tym miejscu znajduje się najnowsza część cmentarza. Zdjęcie pochodzi ze zbiorów S. Rząsa.

Dwór Pordesów - obecnie po rozbudowie siedziba Urzędu Gminy. Zdjęcie pochodzi ze zbiorów S. Rząsa

Budynek nowej Szkoły Podstawowej w Dobrej. Rok 1935. Zdjęcie pochodzi ze zbiorów S. Rząsa

Most kolejowy w Dobrej, na koniu Fryderyk Pordes. Lata 20te. Zdjęcie pochodzi ze zbiorów S. Rząsa.

Budynek ZBM w Dobrej. Lata 70te. Zdjęcie pochodzi ze zbiorów B. Wątor.

Obecnie wyburzony budynek Banku w Dobrej. Zdjęcie pochodzi ze zbiorów B. Wątor

Plebania w Dobrej. Zdjęcie pochodzi ze zbiorów A. Żołądek.

Składnica drewna obok parku w Dobrej. 1980r. Zdjęcie pochodzi ze zbiorów A. Żołądek.

Sklep na Gruszowcu. Rok 1969. Zdjęcie pochodzi ze zbiorów A. Żołądek

Chaty w zimie na Gruszowcu. Rok 1979. Zdjęcie pochodzi ze zbiorów A. Żołądek

Dom wbudowany po II wojnie światowej 1969r. Zdjęcie pochodzi ze zbiorów A. Żołądek

Bar - kawiarnia na Gruszowcu dzierżawiony przez GS SCh Dobra w latach 70tych. Zdjęcie pochodzi ze zbiorów A. Żołądek

Domy na Gruszowcu. Rok 1975. Zdjęcie pochodzi ze zbiorów A. Żołądek

Stok Ćwilina i zabudowa Gruszowca 1975r. Zdjęcie pochodzi ze zbiorów A. Żołądek

Domy na Gruszowcu. Rok 1988. Zdjęcie pochodzi ze zbiorów A. Żołądek

Zabudowa Gruszowca przy drodze krajowej 1975r. Zdjęcie pochodzi ze zbiorów A. Żołądek

Zabudowa na Gruszowcu. Rok 1984. Zdjęcie pochodzi ze zbiorów A. Żołądek

Gruszowiec droga krajowa. Gruszowiec 1975r. Zdjęcie pochodzi ze zbiorów A. Żołądek

Stara stodoła na Gruszowcu przy drodze krajowej. Rok 1974. Zdjęcie pochodzi ze zbiorów A. Żołądek

Przygotowanie desek do remontu chaty na Gruszowcu 1969r. Zdjęcie pochodzi ze zbiorów A. Żołądek

Dobra Podhalańska - pocztówka. Zdjęcie pochodzi ze zbiorów Cz. Krzysztofiak

Widok na Łopień z Gruszowca. 1975r.. Zdjęcie pochodzi ze zbiorów A. Żołądek

Szkoła w Dobrej. Zdjęcie pochodzi ze zbiorów Cz. Krzysztofiak

Widok na Łopień. Zdjęcie pochodzi ze zbiorów Cz. Krzysztofiak

Tama na rzece Łososina w Jurkowie. Zdjęcie pochodzi ze zbiorów Cz. Krzysztofiak

Budowa tamy na Ługowinie w Skrzydlnej. Lata 60te. Zdjęcie pochodzi ze zbiorów Stowarzyszenia Miłośników Historii Tradycji i Kultury Ziemi Skrzydlańskiej

Tama na Stradomce przed uruchomieniem w Skrzydlnej. Lata 60te. Zdjęcie pochodzi ze zbiorów Stowarzyszenia Miłośników Historii Tradycji i Kultury Ziemi Skrzydlańskiej

Tama na Ługowinie w Skrzydlnej. Lata 60te. Zdjęcie pochodzi ze zbiorów Stowarzyszenia Miłośników Historii Tradycji i Kultury Ziemi Skrzydlańskiej.

Most na Stradomce po regulacji rzeki i budowie tamy w Przenoszy. Lata 60te. Zdjęcie pochodzi ze zbiorów Stowarzyszenia Miłośników Historii Tradycji i Kultury w Skrzydlnej.

Łososina po regulacji. Rok 1980. Zdjęcie pochodzi ze zbiorów A. Żołądek.

Łososina po regulacji. Filary mostu na Rolę w Dobrej. Rok 1980. Zdjęcie pochodzi ze zbiorów A. Żołądek.

Most na Rolę sprzed czasu remontu - sprzed 1980 r. Zdjęcie pochodzi ze zbiorów B. Wator.

Budowa linii wodociągowej w Dobrej. Zdjęcie pochodzi ze zbiorów S. Rząsa.

ZBM w Dobrej w roku 1960. Zdjęcie pochodzi ze zbiorów S. Rząsa.

Budowa linii wodociągowej w Dobrej w głębi Szkoła Podstawowa. Zdjęcie pochodzi ze zbiorów S. Rząsa.

Ośrodek Campingowy ZBM. Zdjęcie pochodzi ze zbiorów S. Rząsa.

Komitet budowy ośrodka zdrowia w Dobrej. Rok 1973. Zdjęcie pochodzi ze zbiorów M. Cichorz.

Pracownicy Gminy Skrzydlna przed budynkiem, w którym mieściły się: USC, Agencja Pocztowo-Telegraficzna, Urząd Gminy Skrzydlna i Gromadzka Rada Narodowa. Zdjęcie pochodzi ze zbiorów A. Gąsior.